Rehber

Bir Fotoğrafın Yapay Zekâyla Yapıldığı Nasıl Anlaşılır?

Yapay zekâ görselleri artık çoğu insanı ilk bakışta kandırabilecek kadar iyi. İnsanlara gerçek ve üretilmiş fotoğrafları ayırmalarını isteyen çalışmalarda sonuçlar tahmine yakın çıkıyor. Yani daha dikkatli bakmak tek başına yetmiyor; bir yönteme ihtiyacın var.

Bu rehberde ücretsiz araçlarla birkaç dakikada yapabileceğin yedi kontrol var. Hiçbiri kusursuz değil. Birlikte kullanıldıklarında sahtelerin çoğunu yakalar ve aynı derecede önemli olanı yapar: gerçek bir fotoğrafa haksız yere sahte demeni engeller.

1. Önce kaynağa bak

Piksellere bakmadan önce fotoğrafı kimin paylaştığına bak. Bu en hızlı ve çoğu zaman en işe yarayan kontroldür.

• İlk kim paylaştı? Bir haber ajansı, bilinen bir fotoğrafçı ya da olay yerindeki kişi, yalnız başkalarının paylaşımlarını tekrarlayan bir hesaptan daha iyi bir başlangıçtır.
• Ne zaman ve nerede? Tarih olayla uyuşuyor mu? Hava, mevsim ya da tabelalardaki dil o yere uyuyor mu?
• Başka kimde var? Gerçek bir olayın genellikle birden fazla kişiden, birden fazla açıdan fotoğrafı olur. Tek bir kusursuz kare ve başka hiçbir şey olmaması bir uyarı işaretidir.

2. Tersine görsel arama yap

Tersine görsel arama, aynı ya da benzer görselleri internette arar. Ücretsiz seçenekler arasında Google Lens, Bing Görsel Arama ve TinEye var. TinEye sonuçları tarihe göre sıralayabildiği için en eski kopyayı bulmana yardım eder.

Bu kontrol iki şeyde iyidir: asıl kaynağı bulur ve eski bir fotoğrafın yeniymiş gibi paylaşıldığını gösterir. Bir görselin nasıl yapıldığını kanıtlayamaz. Eşleşme çıkmaması da sahte olduğu anlamına gelmez; yeni bir fotoğraf henüz başka bir yerde olmayabilir.

3. Metadataya bak

Kamera ya da telefonla çekilen fotoğraflar genellikle EXIF denen bilgiler taşır: kamera modeli, tarih ve saat, pozlama gibi ayarlar ve bazen konum. Birçok ücretsiz çevrimiçi görüntüleyici bunu gösterir; çoğu bilgisayar da dosya bilgilerinde gösterir.

Güvenmeden önce sınırlarını bil:

• Birçok sosyal uygulama, kısmen konum gizliliğini korumak için, fotoğraf yüklenirken metadatanın çoğunu siler.
• Metadata ücretsiz araçlarla değiştirilebilir.
• Yani metadatanın olmaması hiçbir şey kanıtlamaz; olması da kanıt değil, ipucudur.

4. Content Credentials bilgisine bak

Content Credentials, dosyaya eklenen daha yeni bir bilgi türü. C2PA adlı açık bir standardı izliyor ve arkasında kamera üreticileri, yazılım şirketleri ve medya kuruluşlarından oluşan bir grup var. Content Credentials taşıyan bir dosya, onu hangi cihazın ya da uygulamanın yaptığını ve nasıl düzenlendiğini gösterebilir.

Bazı kameralar ve telefonlar artık fotoğraf çekerken bu bilgiyi ekliyor; bazı yapay zekâ görsel araçları da ürettikleri görsellere ekliyor. Bir dosyayı ücretsiz bir Content Credentials görüntüleyicisiyle kontrol edebilirsin, örneğin contentcredentials.org/verify adresindekiyle.

Dikkat edilmesi gereken nokta şu: bu bilgi dosyanın içinde taşınıyor. Bir ekran görüntüsü, yeniden yükleme ya da yüklemede veriyi silen bir platform onu yok edebilir. Bu yüzden bilginin olması işe yarayan bir kanıttır; olmaması ise pek bir şey söylemez.

5. Ayrıntılara yakından bak

Yakınlaştır. Yapay zekâ görselleri her yıl daha az da olsa hâlâ bazı yerlerde açık veriyor:

• Yazılar: harfleri eriyen ya da anlamsız olan tabelalar, etiketler, ekranlar ve plakalar.
• Eller ve kulaklar: fazla ya da birbirine karışmış parmaklar, birbirini tutmayan küpeler.
• Işık: farklı yönlere düşen gölgeler, yansıttığı şeye uymayan yansımalar.
• Kenarlar ve desenler: arka plana karışan saçlar, garip biçimde tekrarlanan fayanslar ya da tuğlalar.
• Cilt: geri kalanı keskin bir fotoğrafta gözeneksiz, fazla pürüzsüz ve düz bir cilt.

Bu listeye temkinli yaklaş. Yeni modeller bu hataları daha az yapıyor; gerçek fotoğraflarda da telefonun görüntü işlemesi, hareket bulanıklığı ya da düzenleme yüzünden bunların bazıları görülebilir. Görsel bir işaret, daha fazla kontrol etmek için bir sebeptir, son karar değil.

6. Tespit araçlarını dikkatli kullan

Birçok site bir görselin yapay zekâ olup olmadığını söylemeyi vaat ediyor. Sana bir puan ya da yüzde veriyorlar. Bu puanı yalnız bir ipucu olarak kullan.

• Tespit araçları gerçek fotoğrafları yapay zekâ sanabilir. Sıkıştırma, yeniden boyutlandırma, yoğun düzenleme ya da gürültü azaltma gibi sıradan işlemler onları şaşırtabilir.
• Eğitilmedikleri yeni modellerle yapılmış görselleri kaçırabilirler.
• İki tespit aracı aynı görsel için çoğu zaman farklı sonuç verir.

Bir tespit aracı öyle dedi diye kimseyi fotoğraf uydurmakla suçlama.

7. İki dakikalık kontrol listesi

• İlk kim paylaştı, ne zaman?
• Tersine görsel arama: daha eski bir kopya ya da başka bir kaynak var mı?
• Content Credentials: nasıl yapıldığına dair bir kayıt var mı?
• Metadata: tarih ve cihaz hikâyeye uyuyor mu?
• Ayrıntılar: yazılar, eller, gölgeler, yansımalar.
• Tespit aracı: bir ipucu daha, karar değil.
• Hâlâ emin değil misin? “Doğrulanmadı” de ve gerçekmiş gibi paylaşma.

Rawly bu soruya nasıl yaklaşıyor?

Rawly bir fotoğraf ve video challenge uygulaması. Yapay zekâ görsellerini tespit etmeye çalışmıyoruz. Bunun yerine soruyu kendi uygulamamızın içinde cevaplaması kolay hale getirdik.

• Yalnız canlı kamera. Her fotoğraf ve video uygulamanın içindeki kamerayla çekiliyor. Galeriden yükleme yok, bu yüzden hazır ya da üretilmiş bir görselin girebileceği bir yol da yok.
• Paylaşılan her karede bir kod. Biri Rawly'den bir kareyi paylaştığında ya da telefonuna kaydettiğinde, görselin üstünde RWLY ile başlayan kısa bir kod oluyor.
• Herkes kontrol edebilir. Kodu rawly.app/verify adresine yaz. Rawly'nin o kareye ait kendi kopyasını ve çekildiği dakikayı görürsün. Hesap gerekmiyor.

Sınırları açıkça söylemek önemli. Bu kontrol bir karenin Rawly'de ne zaman çekildiğini kanıtlar, kimin çektiğini değil. Elindeki kare Rawly'nin kopyasından farklıysa, biri kodu başka bir görselin üstüne kopyalamış demektir. Ve yalnız Rawly'de çekilen kareler için çalışır; başka uygulamalardaki fotoğraflar hakkında hiçbir şey söylemez.

"O an" çekilen fotoğraflar ve Rawly'nin günlük RAW NOW anı için anın fotoğrafı yazımıza bakabilirsin. Bu rehberin İngilizcesi de var: How to tell if a photo is real.

Sık sorulan sorular

Rawly OÜ, Tallinn, Estonya. Bu rehber genel bilgi verir; hiçbir kontrol yöntemi tek başına kesin sonuç vermez.